<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.0 20120330//EN" "http://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.0/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"
  article-type="other" dtd-version="1.0" specific-use="sps-1.6" xml:lang="es">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">apm</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Acta pediátrica de México</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Acta pediatr. Méx</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0186-2391</issn>
      <issn pub-type="epub">2395-8235</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Instituto Nacional de Pediatría</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.18233/APM1No1pp63-711324</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>CRITERIOS PEDIÁTRICOS</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Uso de glucocorticoides en enfermedades alérgicas</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>Glucocorticoid use in allergic diseases</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Rodríguez-González</surname>
            <given-names>M</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff1">1</xref>
          <xref ref-type="corresp" rid="c1"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Espinosa-Rosales</surname>
            <given-names>F</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff2">2</xref>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff1">
        <label>1</label>
        <institution content-type="orgname">Instituto Nacional de Pediatría</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">alergia e inmunología clínica pediátrica</institution>
        <country country="MX">Mexico</country>
        <institution content-type="original">Residente quinto año alergia e inmunología clínica
          pediátrica. Instituto Nacional de Pediatría, México.</institution>
      </aff>
      <aff id="aff2">
        <label>2</label>
        <institution content-type="orgname">Instituto Nacional de Pediatría</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">unidad de inmunología clínica y alergia</institution>
        <country country="MX">Mexico</country>
        <institution content-type="original">Jefe de la unidad de inmunología clínica y alergia.
          Instituto Nacional de Pediatría, México.</institution>
      </aff>
      <author-notes>
        <corresp id="c1"><bold>Correspondencia</bold> Mónica Rodríguez González.
            <email>mon.medley@gmail.com</email></corresp>
      </author-notes>
      <pub-date pub-type="epub-ppub">
        <season>Jan-Feb</season>
        <year>2017</year>
      </pub-date>
      <volume>38</volume>
      <issue>1</issue>
      <fpage>63</fpage>
      <lpage>71</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>16</day>
          <month>11</month>
          <year>2016</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>22</day>
          <month>11</month>
          <year>2016</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/"
          xml:lang="es">
          <license-p>Este es un artículo publicado en acceso abierto (Open Access) bajo la licencia
            Creative Commons Attribution, que permite su uso, distribución y reproducción en
            cualquier medio, sin restricciones siempre que el trabajo original sea debidamente
            citado.</license-p>
        </license>
      </permissions>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <sec sec-type="intro">
      <title>INTRODUCCIÓN</title>
      <p>Los glucocorticoides son análogos sintéticos de las hormonas adrenocorticales, de uso
        común, de gran utilidad en la práctica clínica del pediatra y se consideran la piedra
        angular del tratamiento farmacológico de enfermedades alérgicas.</p>
      <p>Las enfermedades alérgicas se caracterizan por signos o síntomas posteriores a la
        exposición con un alérgeno. Existen mecanismos inmunológicos específicos que intervienen en
        esta reacción de hipersensibilidad frente al alérgeno: pueden ser mediadas por
        inmunoglobulina E (IgE) o mediadas por una respuesta celular. La sensibilización precede la
        alergia mediada por IgE. (<bold><xref ref-type="fig" rid="f1">Figura 1</xref></bold>). El
        efecto de que se active la respuesta inmunológica específica frente a un alérgeno genera
        inflamación tisular importante que se traduce a signos y síntomas de alergia. Cuando estas
        respuestas se vuelven recurrentes, ya sea por exposición continua o frecuente, y no son
        apropiadamente tratadas, resultan en exacerbaciones clínicas y a largo plazo en remodelación
        de los tejidos con compromiso en su función.</p>
      <p>
        <fig id="f1">
          <label>Figura 1</label>
          <caption>
            <title>Mecanismo de sensibilización e inflamación alérgica mediada por IgE. Se muestran
              los mecanismos donde los esteroides interfieren con la inflamación y daño en
              alergia.</title>
          </caption>
          <graphic xlink:href="2395-8235-apm-38-01-0063-gf01.jpg"/>
        </fig>
      </p>
      <p>El espectro clínico de las enfermedades alérgicas es muy amplio, las más frecuentes en la
        población pediátrica son: rinoconjuntivitis alérgica, asma alérgica, dermatitis atópica y
        alergia alimentaria.</p>
      <p>Las enfermedades alérgicas son enfermedades inflamatorias y crónicas cuya prevalencia ha
        incrementado en los últimos años. Estudios epidemiológicos en nuestro país han estimado que
        la prevalencia de las enfermedades alérgicas en población pediátrica va en incremento.
        Debido a que las enfermedades alérgicas impactan negativamente en la calidad de vida,
        disminuyen la funcionalidad (como absentismo escolar y/o laboral), e incrementan la
        morbilidad y mortalidad de los sujetos afectados representan un problema de salud
        pública.</p>
      <sec>
        <title>Tratamiento de enfermedades alérgicas</title>
        <p>Los objetivos principales del tratamiento de las enfermedades alérgicas son prevenir o
          disminuir el proceso inflamatorio alérgico para aliviar los síntomas (<bold><xref
              ref-type="fig" rid="f2">Figura 2</xref></bold>); para lograrlos, los pediatras
          contamos con 2 herramientas muy importantes:</p>
        <p>
          <fig id="f2">
            <label>Figura 2</label>
            <caption>
              <title>Objetivos principales en el tratamiento de las enfermedades alérgica.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="2395-8235-apm-38-01-0063-gf02.jpg"/>
          </fig>
        </p>
        <list list-type="order">
          <list-item>
            <p>la educación al paciente y sus cuidadores.</p>
          </list-item>
          <list-item>
            <p>tratamiento farmacológico: como se presentó previamente, los mecanismos
              fisiopatológicos de una respuesta alérgica involucran distintos mediadores químicos
              que finalmente resultan en inflamación.</p>
          </list-item>
        </list>
        <p>En las distintas guías disponibles para el tratamiento de las enfermedades alérgicas, los
          medicamentos recomendados involucran elementos que inhiben o bloquean la acción de dichos
          mediadores: antihistamínicos, estabilizadores de mastocitos y basófilos, antagonista de
          receptores de leucotrienos, broncodilatadores, anti-colinérgicos. Por otro lado, los
          glucocorticoides son fundamentales para el tratamiento de las enfermedades alérgicas,
          debido a que son los anti-inflamatorios más eficaces, disminuyen los síntomas agudos, así
          como la frecuencia de exacerbaciones.</p>
        <p>El tratamiento farmacológico tiene un efecto rápido, permite disminuir los síntomas de
          alergia, mejora la calidad de vida y es costo-efectivo. Las enfermedades alérgicas tienen
          tratamientos de control y de exacerbaciones.</p>
      </sec>
      <sec>
        <title>Uso de glucocorticoides</title>
        <p>El uso de glucocorticoides (GC) en las enfermedades alérgicas busca atenuar la respuesta
          inflamatoria alérgica (mediada por IgE y celular). Lo anterior, se logra mediante la
          activación de su receptor citoplasmático y la subsecuente trans-represión de genes
          pro-inflamatorios y trans-activación de genes anti-inflamatorios; dicho efecto tarda de
          horas a días, pero es de gran utilidad para el tratamiento de las distintas enfermedades
          alérgicas.</p>
        <p>Existen glucocorticoides para uso sistémico y local. La posibilidad de administrar
          glucocorticoide local (directamente en la mucosa o epitelio del órgano afectado vía
          inhalada, nasal, dérmica, gastrointestinal) optimiza la acción directa y disminuye los
          efectos secundarios sistémicos.</p>
        <p>Debido a la cronicidad de las enfermedades alérgicas, el tratamiento con glucocorticoides
          suele ser por periodos prolongados. De forma general, las diferentes guías de manejo
          recomiendan la administración del glucocorticoide local por tiempos prolongados y con
          ajustes de dosis de manera escalonada. (<bold><xref ref-type="fig" rid="f3">Figura
              3</xref></bold>) En caso de cuadros graves o exacerbaciones se justifica la
          administración de glucocorticoides sistémicos en ciclos cortos de 3 a 10 días y en dosis
          anti-inflamatoria de 0.5 hasta 2 mg/kg/día de prednisona/prednisolona. Esta dosis logra la
          disminución o remisión de síntomas alérgicos sin suprimir el eje
          hipotálamo-adenohipofisiario, lo que se permite la suspensión de forma súbita.</p>
        <p>
          <fig id="f3">
            <label>Figura 3</label>
            <caption>
              <title>Se demuestra de manera general el uso escalonado del glucocorticoide local. Las
                dosis se inician y se ajustan dependiendo del cuadro clínico, en caso de
                necesitarse, puede estar indicado un esquema corto de tratamiento con
                glucocorticoide sistémico.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="2395-8235-apm-38-01-0063-gf03.jpg"/>
          </fig>
        </p>
      </sec>
      <sec>
        <title>Glucocorticoides inhalado</title>
        <p>El asma es una enfermedad inflamatoria crónica de la vía aérea, caracterizada por
          episodios recurrentes de obstrucción reversible del flujo aéreo. Se manifiesta con
          síntomas respiratorios (sibilancias, disnea, sensación de opresión torácica y/o tos) y se
          clasifica de acuerdo al grado de control de los síntomas que se logran con el tratamiento
          (no controlada, parcialmente controlada y controlada). Siguiendo las guías de tratamiento
          el pediatra deberá tratar las exacerbaciones y dejar un tratamiento de control, que
          permita al paciente mantenerse libre de síntomas por tiempo prolongado. Debido a que el
          principal sustrato fisiopatológico de la enfermedad es la inflamación, los
          glucocorticoides inhalados son el medicamento base del tratamiento del asma no controlada
          y parcialmente controlada.</p>
        <p>Los glucocorticoides son seguros y eficaces y pueden administrarse de manera local como
          aerosol de dosis medida, polvo seco o micronebulizaciones. Dependiendo la edad y la
          situación clínica el pediatra preferirá uno u otro. <bold><xref ref-type="table" rid="t1"
              >Cuadro 1</xref></bold>.</p>
        <table-wrap id="t1">
          <label>Cuadro 1</label>
          <caption>
            <title>Se presentan algunas características de los distintos dispositivos para
              administración de medicamento inhalado</title>
          </caption>
          <table frame="void" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="25%"/>
              <col width="25%"/>
              <col width="25%"/>
              <col width="25%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom:hidden">
                <th style="background-color:#006fac;color:#ffffff" align="left">Dispositivo de
                  administración</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#006fac;color:#ffffff"
                  align="center">Ventajas</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#006fac;color:#ffffff"
                  align="center">Desventajas</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#006fac;color:#ffffff"
                  align="center">Grupo etario</th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7"
                  >Micronebulizaciones</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7">Fácil administración.
                  No requiere pausa respiratoria para mejorar eficacia</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7">Necesita equipo
                  incluyendo mascarillas y oxígeno o nebulizador, fuente de energía</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7">Cualquier edad.
                  Útiles en lactantes y preescolares</td>
              </tr>
              <tr>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#b4cee7">Aerosol dosis
                  medida</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#b4cee7">Portátiles</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#b4cee7">Necesita espaciador
                  (recomendado para disminuir impactación orofaríngea)</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#b4cee7">Preescolares y
                  escolares</td>
              </tr>
              <tr>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7">Polvo seco</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7">Portátiles.Uso
                  fácil.No utiliza propelentes</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7">Amerita coordinación
                  con inspiración.Dependiente de flujo inspiratorio del paciente</td>
                <td align="left" valign="top" style="background-color:#E6EEF7">Escolares o
                  adolescentes</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
        </table-wrap>
        <p>Las formulaciones químicas y la vía de administración inhalada permiten un efecto
          anti-inflamatorio directo en el epitelio respiratorio y la mínima o nula absorción
          sistémica del medicamento. Para asegurar la entrega del medicamento y no comprometer la
          eficacia del tratamiento es importante enseñar al paciente y/o sus cuidadores la correcta
          técnica de administración. (<bold><xref ref-type="fig" rid="f4">Figura 4</xref></bold>).
          El aseo bucal posterior a su uso disminuye la absorción y los efectos adversos locales en
          la cavidad orofaríngea (candidiasis oral, disfonía). La dosis óptima depende de la
          gravedad y de la edad y debe ajustarse hasta lograr un adecuado control de la
          sintomatología. <bold><xref ref-type="table" rid="t2">Cuadro 2</xref></bold>.</p>
        <p>
          <fig id="f4">
            <label>Figura 4</label>
            <caption>
              <title>Técnica recomendada para administración de glucocorticoides inhalados con
                aerosol de dosis medida: 1) Agitar el aerosol al menos 1 minuto. 2) Colocar los
                labios alrededor de la aerocámara. 3) Colocar el inhalador en el otro extremo de la
                aerocámara. 4) Presionar el aerosol para liberar una dosis. 5) Respirar normalmente
                durante al menos 1 minuto por disparo. 6) Enjuagar la boca con agua.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="2395-8235-apm-38-01-0063-gf04.jpg"/>
          </fig>
        </p>
        <table-wrap id="t2">
          <label>Cuadro 2a</label>
          <caption>
            <title>Glucocorticoides inhalados en adolescentes (&gt;12 años) y adultos</title>
          </caption>
          <table frame="void" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom:hidden">
                <th style="background-color:#cf2924;color:#ffffff" align="left">Sustancia
                  activa</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Presentación</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis baja</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis media</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis alta</th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Beclometasona</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">50, 100 y 250 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100-200</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">200-400</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">&gt;400</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Fluticasona</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">50 y 250 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">100-250</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">250-500</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">&gt;500</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Mometasona</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100 y 200 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">110-220</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">220-440</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">&gt;440</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Budesonida</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">80, 100 y 160 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">200-400</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">400-800</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">&gt;800</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Ciclesonida</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100 y 200 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">80</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">80-320</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">&gt;320</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
        </table-wrap>
        <table-wrap id="t3">
          <label>Cuadro 2b</label>
          <caption>
            <title>Glucocorticoides inhalados en niños (6-11 años)</title>
          </caption>
          <table frame="void" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
              <col width="20%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom:hidden">
                <th style="background-color:#cf2924;color:#ffffff" align="left">Sustancia
                  activa</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Presentación</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis baja</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis media</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis alta</th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Beclometasona</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">50, 100 y 250 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100-200</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">200-400</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">&gt;400</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Fluticasona</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">50 y 250 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">100-200</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">200-400</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">&gt;400</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Mometasona</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100 y 200 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100-400</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">&gt;400</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Budesonida</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">80, 100 y 160 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">100-200</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">200-400</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">&gt;400</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Ciclesonida</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">100 y 200 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">80</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">80-160</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">&gt;160</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
        </table-wrap>
      </sec>
      <sec>
        <title>Glucocorticoides nasales</title>
        <p>La rinitis alérgica es la inflamación crónica de la mucosa nasal desencadenada por
          alérgenos en un paciente previamente sensibilizado. Se caracteriza principalmente por
          síntomas como obstrucción, rinorrea, estornudos y prurito. Se clasifica de acuerdo a la
          frecuencia (persistente o intermitente) y a la intensidad de los síntomas (leve, moderada,
          grave). Los glucocorticoides nasales se consideran los fármacos más eficaces para
          disminuir síntomas nasales y, en ocasiones, también se mejoran los síntomas oculares, así
          mismo, han demostrado un alto perfil de seguridad en niños. Al igual que los dispositivos
          de inhalación utilizados en asma, una técnica adecuada de administración disminuye los
          efectos adversos locales: irritación nasal, epistaxis, costras nasales y raramente
          perforación del tabique nasal (<bold><xref ref-type="table" rid="t4">Cuadro 3</xref>,
              <xref ref-type="fig" rid="f5">Figura 5</xref></bold>).</p>
        <table-wrap id="t4">
          <label>Cuadro 3</label>
          <caption>
            <title>Glucocorticoides nasales</title>
          </caption>
          <table frame="void" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="33%"/>
              <col width="33%"/>
              <col width="33%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom:hidden">
                <th style="background-color:#006fac;color:#ffffff" align="left">Sustancia
                  activa</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#006fac;color:#ffffff"
                  align="center">Presentación</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#006fac;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis</th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">Furoato de Mometasona</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="center">50 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">&gt; 2 años: 1 disparo c/24
                  hrs<break/>&gt; 12 años: 1-2 disparos c/24 hrs</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left">Furoato de Fluticasona</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="center">27.5 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left">&gt; 2 años: 1 disparo c/24
                  hrs<break/>&gt; 12 años: 1-2 disparos c/24 hrs</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">Propionato de Fluticasona</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="center">50 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">&gt; 4 años: 1 disparo c/24
                  hrs<break/>&gt; 12 años: 1-2 disparos c/24 hrs</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left">Budesonida</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="center">32 y 64 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left">&gt; 6 años: 1-2 disparos c/24
                  hrs<break/>&gt; 12 años: 1-4 disparos c/24 hrs</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">Ciclesonida</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="center">50 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">&gt; 6 años: 1-2 disparos c/24
                  hrs<break/>&gt; 12 años: 1-4 disparos c/12 hrs</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left">Triamcinolona</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="center">55 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left">&gt; 6 años: 1-2 disparos c/24
                  hrs</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">Dipropionato de Beclometasona</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="center">42 mcg/dosis</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left">&gt; 6 años: 1-2 disparos c/12
                  hrs</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
        </table-wrap>
        <p>
          <fig id="f5">
            <label>Figura 5</label>
            <caption>
              <title>Técnica recomendada para administración de glucocorticoides nasales: 1) Colocar
                la barbilla hacia el pecho. 2) Ocluir una narina. 3) Colocar el dispositivo en
                posición recta en narina libre. 4) Disparar al mismo tiempo que se realiza
                inspiración.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="2395-8235-apm-38-01-0063-gf05.jpg"/>
          </fig>
        </p>
      </sec>
      <sec>
        <title>Glucocorticoides tópicos en piel</title>
        <p>La dermatitis atópica es una enfermedad inflamatoria y crónica de la piel que ocasiona
          una falla en la barrera epidérmica, permitiendo la exposición constante de sustancias
          (alérgenos y microorganismos) que generarán una mayor respuesta inflamatoria. La lesión
          elemental es el eccema acompañado de prurito con una distribución característica de
          acuerdo a la edad: lactantes (mejillas, frente, pliegues), preescolares y escolares
          (superficies flexoras, peribucal, periorbitario), adolescentes (superficies extensoras,
          dorso de manos y pies). Se clasifica de acuerdo a intensidad de síntomas (leve, moderada y
          grave).</p>
        <p>Al igual que el asma y la rinoconjuntivitis alérgica, la dermatitis atópica puede afectar
          considerablemente la calidad de vida, cantidad y calidad de sueño, así como la
          funcionalidad de los sujetos afectados. El manejo inicia con hidratación y lubricación
          constante con el objetivo de mejorar la función de barrera de la piel y disminuir los
          desencadenantes inflamatorios. Si los síntomas persisten y/o son graves, los
          glucocorticoides tópicos son muy efectivos.</p>
        <p>Existen presentaciones en diferentes vehículos: cremas (son las más utilizados, cómodas y
          muy bien toleradas, con base agua y aceite), ungüentos (base grasosa que permite mayor
          absorción en piel muy seca o engrosada) y lociones/sprays (útiles para zonas de piel
          cabelluda). Si se aplican después del baño se incrementa su absorción ya que la piel se
          encuentra mejor hidratada.</p>
        <p>Los corticoesteroides tópicos cutáneos se clasifican de acuerdo a la potencia y ésta de
          acuerdo al tipo de glucocorticoides y al vehículo utilizado. Se recomienda aplicar
          utilizando el método de la unidad de la punta del dedo (0.5 gramos de crema/ungüento) para
          homogeneizar la dosis administrada y disminuir los efectos adversos locales (atrofia,
          telangiectasias, estrías, acné). Los glucocorticoides tópicos se absorben mejor en zonas
          de piel más delgada, por lo que se recomienda el uso de los glucocorticoides de menor
          potencia para la zona de la cara, cuello y pliegues y no se recomienda su aplicación
          alrededor de los ojos o de la boca ya que en pueden tener efecto en la mucosa circundante
          y ser absorbidos a circulación. Se recomienda iniciar el manejo con los de menor potencia
          y valorar duración o incremento de dosis de acuerdo a respuesta a tratamiento (<bold><xref
              ref-type="table" rid="t5">Cuadro 4</xref></bold> y <bold><xref ref-type="fig" rid="f6"
              >Figura 6</xref></bold>).</p>
        <table-wrap id="t5">
          <label>Cuadro 4</label>
          <caption>
            <title>Glucocorticoides tópicos (por orden de potencia relativa)</title>
          </caption>
          <table frame="void" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="25%"/>
              <col width="25%"/>
              <col width="25%"/>
              <col width="25%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom:hidden">
                <th style="background-color:#cf2924;color:#ffffff" align="left">Glucocorticoides
                  tópicos</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Clasificación británica</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Clasificación americana</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Preparaciónc: cremau: ungüentol: loción</th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Propionato de clobetasol
                  0.05%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">I</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">I</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">c, u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Propionato de halobetasol
                  0.05%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">I</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">I</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">c, u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Dipropionato de betametasona
                  0.05%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">I</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">I</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Dipropionato de betametasona
                  0.05%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">I</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Fluocinónido 0.05%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Halcinónido 0.1%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Furoato de mometasona 0.1%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Dipropionato de betametasona
                  0.05%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">L</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Propionato de fluticasona
                  0.005%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Acetónido de Triamcinolona
                  0.1%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Halometasona 0.05%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Acetónico de fluocinolona
                  0.025%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">IV</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Furoato de mometasona 0.1%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">II</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">IV</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">c, l</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Butirato de hidrocortisona
                  0.1%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">V</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Valerato de betametasona 0.1%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">V</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Propionato de fluticasona
                  0.05%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">V</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Acetónico de fluocinolona
                  0.01%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">VI</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Desonide 0.05%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">VI</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Dipropionato de alclometasona
                  0.05%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">VI</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">c, u</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left">Acetónido de Triamcinolona
                  0.025%</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">III</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">VI</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="center">c</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left">Hidrocortisona 1, 2.5%</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">IV</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">VII</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="center">c, u, l</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
          <table-wrap-foot>
            <fn id="TFN1">
              <p><bold>Clasificación británica:</bold> muy potentes (grupo I), potentes (grupos II),
                de potencia moderada (grupo III) y de baja potencia (grupos IV).</p>
              <p><bold>Clasificación americana:</bold> superpotentes (grupo I), potentes (grupos II
                y III), de potencia intermedia (grupos IV y V) y de baja potencia (grupos VI y
                VII).</p>
            </fn>
          </table-wrap-foot>
        </table-wrap>
        <p>
          <fig id="f6">
            <label>Figura 6</label>
            <caption>
              <title>Método de la unidad de la punta del dedo que equivale a 0.5 gramos de
                crema/ungüento para la administración de esteroide tópico en piel.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="2395-8235-apm-38-01-0063-gf06.jpg"/>
          </fig>
        </p>
      </sec>
      <sec>
        <title>Glucocorticoides enterales</title>
        <p>Las alergias alimentarias comprenden un amplio grupo de enfermedades donde se produce una
          respuesta inflamatoria alérgica, desencadenada por un antígeno de la dieta. El tratamiento
          de elección es la dieta de exclusión del alimento, con lo que resuelve la sintomatología.
          Sin embargo, la ingesta accidental no es un evento raro, y frecuentemente lleva a síntomas
          que requieren atención y tratamiento. Existen un grupo de enteropatías eosinofílicas donde
          se ha establecido la utilidad del uso de glucocorticoides sistémicos como locales
          (fluticasona o budesonida) como parte del tratamiento farmacológico. <bold><xref
              ref-type="table" rid="t6">Cuadro 5</xref></bold>.</p>
        <table-wrap id="t6">
          <label>Cuadro 5</label>
          <caption>
            <title>Glucocorticoides tópicos gastrointestinales</title>
          </caption>
          <table frame="void" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="10%"/>
              <col width="10%"/>
              <col width="80%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom:hidden">
                <th style="background-color:#006fac;color:#ffffff" align="left">Sustancia
                  activa</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#006fac;color:#ffffff"
                  align="center">Dosis </th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#006fac;color:#ffffff"
                  align="center">Recomendaciones</th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left" valign="top">Fluticasona</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left" valign="top">88-440 mcg/día
                  (dividir en 2 dosis)</td>
                <td style="background-color:#E6EEF7" align="left" valign="top">Utilizar inhalador de
                  dosis medida. Instruir al paciente para realizar el disparo con el dispositivo en
                  la boca y deglutir el medicamento. Minimizando el depósito pulmonar</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left" valign="top">Budesonida</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left" valign="top">3 mg<break/>&lt;10
                  años: 1 mg/día<break/>&gt;10 años: 2 mg/día</td>
                <td style="background-color:#b4cee7" align="left" valign="top">Utilizar cápsulas vía
                  oral con capa entérica <break/>O<break/> Utilizar la solución acuosa en proporción
                  1 mg/2 mL de budesonida mezclar con 5 g de sucralosa para la preparación oral</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
        </table-wrap>
        <p>Existen escenarios clínicos en los que en reacciones alérgicas graves está indicado el
          uso de glucocorticoides sistémicos, como parte del tratamiento o como pre-medicación.
              (<bold><xref ref-type="table" rid="t7">Cuadro 6</xref></bold>).</p>
        <table-wrap id="t7">
          <label>Cuadro 6</label>
          <caption>
            <title>Uso de glucocorticoides en reacciones alérgicas graves</title>
          </caption>
          <table frame="void" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="20%"/>
              <col width="40%"/>
              <col width="40%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom:hidden">
                <th style="background-color:#cf2924;color:#ffffff" align="left">Ejemplo clínico</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Indicación de uso</th>
                <th
                  style="border-left-width:thin;border-left-style:solid;border-color:#ffffff;background-color:#cf2924;color:#ffffff"
                  align="center">Comentario</th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">Anafilaxia</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">El uso de
                  glucocorticoides sistémicos en anafilaxia se justifica únicamente para prevenir o
                  reducir la presencia de la reacción bifásica: se estima que ésta puede ocurrir
                  hasta en 20% de los casos y es una reacción tardía (horas a días) mediada por
                  activación celular</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">En todos los casos la
                  primera línea de tratamiento es retirar al desencadenante, administrar adrenalina
                  intramuscular (dosis: 0.01 mgkg máx: 0,3-0.5 mg) y mejorar el estado de
                  hipoperfusión e hipoxia <break/>Glucocorticoide sistémico:
                  metilprednisolona/prednisona/prednisolona <break/>(1-2 mgkgdo)</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Alergias a
                  medicamentos</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Uso de
                  glucocorticoide en contexto de anafilaxia</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Ver anafilaxia</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">Alergia a
                  alimentos</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">Uso de
                  glucocorticoide en contexto de anafilaxia</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">Ver anafilaxia</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Alergia a veneno de
                  insectos (himenópteros)</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Uso de
                  glucocorticoide en contexto de anafilaxia</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Ver anafilaxia</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">Antecedentes de
                  reacción a medios de contraste</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">Cuando el paciente
                  volverá a ser sometido al procedimiento radiológico y/o quirúrgico y volverá a ser
                  expuesto al medio de contraste</td>
                <td style="background-color:#fbece6" align="left" valign="top">Glucocorticoide
                  sistémico como pre-medicación:metilprednisolona/prednisona/prednisolona
                  (0.5-0.7 mgkgdo) a las 12 y 2 horas previas ó a las 13, 7 y 1 hora previa al
                  procedimiento</td>
              </tr>
              <tr>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Antecedente de
                  alergia a látex</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Cuando el paciente
                  será sometido a procedimiento médico/quirúrgico y volverá a ser expuesto o a un
                  ambiente donde pueden existir partículas de látex</td>
                <td style="background-color:#f3c4b4" align="left" valign="top">Glucocorticoide
                  sistémico como pre-medicación:  metilprednisolona/prednisona/prednisolona
                  (0.5-0.7 mgkgdo) cada 8-12 hrs por lo menos 1 día previo al procedimiento</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
        </table-wrap>
        <p>Finalmente, la valoración por el especialista (alergólogo e inmunólogo pediatra) provee
          de otras dos herramientas importantes para identificar alérgeno responsable, indicar
          tratamiento modificador de la enfermedad y asignar pronóstico de acuerdo a fenotipo
          alérgico.</p>
      </sec>
    </sec>
    <sec sec-type="conclusions">
      <title>CONCLUSIONES</title>
      <p>Los glucocorticoides son una gran herramienta en el tratamiento farmacológico en las
        enfermedades alérgicas. Estar familiarizados con su uso y administración permite al pediatra
        indicarlos de forma segura y oportuna.</p>
    </sec>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <title>LECTURAS RECOMENDADAS</title>
      <ref id="B1">
        <label>1</label>
        <mixed-citation>Tanno LK. Dissemination of definitions and concepts of allergic and
          hypersensitivity conditions. World Allergy Organization Journal.
          2016;9:24.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tanno</surname>
              <given-names>LK</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Dissemination of definitions and concepts of allergic and hypersensitivity
            conditions</article-title>
          <source>World Allergy Organization Journal</source>
          <year>2016</year>
          <volume>9</volume>
          <fpage>24</fpage>
          <lpage>24</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <label>2</label>
        <mixed-citation>Mallol J. The International Study of Asthma and Allergies in CHildhood
          (ISAAC) Phase Three: A global synthesis. Allergol Immunopahol.
          2013;41(2):73-85.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mallol</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>The International Study of Asthma and Allergies in CHildhood (ISAAC) Phase
            Three: A global synthesis</article-title>
          <source>Allergol Immunopahol</source>
          <year>2013</year>
          <volume>41</volume>
          <issue>2</issue>
          <fpage>73</fpage>
          <lpage>85</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>Barnes PJ. Molecular mechanisms of corticosteroids in allergic diseases.
          Allergy. 2001;56:928-936.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Barnes</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Molecular mechanisms of corticosteroids in allergic
            diseases</article-title>
          <source>Allergy</source>
          <year>2001</year>
          <volume>56</volume>
          <fpage>928</fpage>
          <lpage>936</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>Bacharier LB. Diagnosis and treatment of asthma in childhood: a PRACTALL
          consensus report. Allergy. 2008:63:5-34.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bacharier</surname>
              <given-names>LB</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Diagnosis and treatment of asthma in childhood: a PRACTALL consensus
            report</article-title>
          <source>Allergy</source>
          <year>2008</year>
          <volume>63</volume>
          <fpage>5</fpage>
          <lpage>34</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <label>5</label>
        <mixed-citation>Global Strategy for Asthma Management and Prevention, Global Initiative for
          Asthma (GINA) 2016.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Global Strategy for Asthma Management and Prevention</source>
          <person-group person-group-type="author">
            <collab>Global Initiative for Asthma (GINA)</collab>
          </person-group>
          <year>2016</year>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <label>6</label>
        <mixed-citation>Weiler JM et al. Exercise-induced bronchoconstriction update-2016. J Allergy
          ClinImmunol 2016. In Press Corrected Proof.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Weiler</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
            <etal/>
          </person-group>
          <article-title>Exercise-induced bronchoconstriction update-2016</article-title>
          <source>J Allergy ClinImmunol</source>
          <year>2016</year>
          <comment>In Press Corrected Proof</comment>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <label>7</label>
        <mixed-citation>ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) 2008
          Update.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma)</source>
          <year>2008</year>
          <comment>Update</comment>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <label>8</label>
        <mixed-citation>Sastre J, Mosges R. Local and systemic safety of intranasal corticosteroids.
          J Investig Allergol Clin Immunol. 2012;22:1-12.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sastre</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mosges</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Local and systemic safety of intranasal corticosteroids</article-title>
          <source>J Investig Allergol Clin Immunol</source>
          <year>2012</year>
          <volume>22</volume>
          <fpage>1</fpage>
          <lpage>12</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <label>9</label>
        <mixed-citation>Akdis CA. Diagnosis and treatment of atopic dermatitis in children and
          adults: European Academy of Allergology and Clinical Immunology/American Academy of
          Allergy, Asthma and Immunology/PRACTALL Consensus Report. J Allergy Clin Immunol.
          2006;118:152-69.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Akdis</surname>
              <given-names>CA</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Diagnosis and treatment of atopic dermatitis in children and adults:
            European Academy of Allergology and Clinical Immunology/American Academy of Allergy,
            Asthma and Immunology/PRACTALL Consensus Report</article-title>
          <source>J Allergy Clin Immunol</source>
          <year>2006</year>
          <volume>118</volume>
          <fpage>152</fpage>
          <lpage>169</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <label>10</label>
        <mixed-citation>Brazzini B, Pimpinelli N. New and established topical corticosteroids in
          dermatology: clinical pharmacology and therapeutic use. Am J Clin Dermatol.
          2002;3:47-58.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Brazzini</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pimpinelli</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>New and established topical corticosteroids in dermatology: clinical
            pharmacology and therapeutic use</article-title>
          <source>Am J Clin Dermatol</source>
          <year>2002</year>
          <volume>3</volume>
          <fpage>47</fpage>
          <lpage>58</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <label>11</label>
        <mixed-citation>Ference JD, Last AR. Choosing topical corticosteroids. Am Fam Physician.
          2009;79(2):135-140.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ference</surname>
              <given-names>JD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Last</surname>
              <given-names>AR</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Choosing topical corticosteroids</article-title>
          <source>Am Fam Physician</source>
          <year>2009</year>
          <volume>79</volume>
          <issue>2</issue>
          <fpage>135</fpage>
          <lpage>140</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <label>12</label>
        <mixed-citation>European Academy of Allergology and Clinical Immunology/American Academy of
          Allergy. EAACI GUIDELINESFoodAllergy and Anaphylaxis. 2014.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <person-group person-group-type="author">
            <collab>European Academy of Allergology and Clinical Immunology</collab>
            <collab>American Academy of Allergy</collab>
          </person-group>
          <source>EAACI GUIDELINES</source>
          <publisher-name>FoodAllergy and Anaphylaxis</publisher-name>
          <year>2014</year>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
</article>
